Дзень нараджэння сатаны

Дзень нараджэння сатаны

21 снежня 1878 года нарадзiўся на свет антыхраст, якi за свае “жыццё” знiшчыў дзесяткi мiльёнаў чалавек, зруйнаваў амаль ўсе цэрквы i кляштары. Ён працягнуў пачаты Ленiным генацыд ў дачыненнi да нашага народу.

Яго звалi — Сталiн. Хай жа гарыць ён бясконца ў пекле, там д’яблу самае i месца. У гады савецкага таталітарызму расстрэлы мірных жыхароў праводзіліся ў 48 населеных пунктах Беларусі. Агулам нам вядома больш за 120 месцаў масавых расстрэлаў — гэта тых, дзе рахунак ідзе на дзясяткі і сотні ахвяр. Колькі ж тых месцаў, дзе расстрэльваліся адзінкі і дзясяткі людзей, мы нават выказаць здагадку не можам.

Паводле паўафіцыйных дадзеных у Беларусі рэпрэсавана каля 600 тысяч чалавек — 250 тысяч па лініі судовых і несудовых органаў (« двоек » , « троек» , асобых нарад) і 350 тысяч у адміністрацыйным парадку. Па ўдакладненых дадзеных у Беларусі было рэпрэсавана ў 1930 — 40-х гадах ад 1.430.000 да 1.625.000 чалавек — гэта тыя, хто трапіў «у юрыдычную і іншую дакументальную статыстыку». На тэрыторыі Беларусі было расстраляна не менш 377,000 чалавек. Большая іх частка знішчаны ў Менску і ваколіцах. Каля 40 тысяч расстраляна ў Магілёўскай, 41 тысяча — у Гомельскай, 36 тысяч — у Віцебскай, каля 28 тысяч — у Менскай, 11 тысяч — у Гарадзенскай і 8 тысяч — у Берасцейскай вобласці.

Вось некаторыя прыклады д’ябальскага генацыду ў дачыненнi да жыхароў Беларусi. 27 чэрвеня 1930 года па справе “Саюза вызвалення Беларусі» быў арыштаваны Фёдар Забела. Хутчэй за ўсё беларускі гісторык і архівіст здагадваўся аб прычынах ўзяцця яго пад варту. Яму, як і яго сваякам, які жыў у той час на тэрыторыі Бабруйшчыны, інкрымінавалі сувязь з польскай выведкай і арганізацыю шпіёнскай-падрыўной дзейнасці на тэрыторыі БССР. Аднак, пра ўсё па парадку.

Бабруйскі раён па-сапраўднаму можа лічыцца радавым гняздом старажытнага дваранскага роду Забела. У валоданні гэтай сям’і знаходзіліся шматлікія фальваркі і зямельныя ўгоддзі. Адно з родавых маёнткаў, якія належаць Забела, знаходзілася на хутары Чабусы, Бабруйскага павету, Мінскай губерні (цяпер Любанскі раён, Менскай вобласці). Менавіта там, у сакавіку 1896 з’явіўся на свет будучы беларускі гісторык. У 1916 годзе Фёдар Іванавіч Забэла скончыў гімназію. Пасля гэтага настаўнічаў, а ў 1925 годзе, скончыўшы нядаўна створаны Беларускі дзяржаўны універсітэт, паступіў у аспірантуру. Яго навуковым кіраўніком быў адзін з карыфеяў беларускай гістарычнай навукі В. Пічэта. Ф. І. Забела актыўна ўключаецца ў працэс беларускага нацыянальна адраджэння. Ён супрацоўнічае з Беларускай акадэміяй навук і Інстытутам беларускай культуры (Інбелкульта), займаецца вывучэннем эканамічнай гісторыі Беларусі XVI-XVIII стст., Піша гістарычныя артыкулы і манаграфіі. У пачатку 1930-х БССР «накрывае» першая хваля сталінскіх рэпрэсій. Разам з бачнымі партыйнымі і дзяржаўнымі дзеячамі савецкай Беларусі, ахвярам становяцца дзеячы культуры і навукі, выкладчыкі. Асаблівую ўвагу супрацоўнікі савецкіх спецыяльных службаў звярталі на асоб т.зв. «Польскага» паходжання. Не мог застацца без увагі савецкіх спецыяльных органаў які набыў да таго часу вялікую вядомасць у навуковых колах Фёдар Забела. У гэты час на радзіме гісторыка, у вёсцы Чабусы, адбываліся страшныя падзеі, якія аказалі непасрэдны ўплыў на лёс Ф. Забела. Вось вытрымка з пратакола пасяджэння Асавецкага сельскага савета ад 15 кастрычніка 1929 года. «На абмеркаванне выносіцца пастанова агульнага сходу беднаты і сходу сялян вёсак Чабусы, Асавец, Костяши і Зялёнкі аб высяленні з тэрыторыі БССР былых памешчыкаў і бандытаў Мікалая і Сямёна Забела, а таксама сябра іх сям’і Браневицкого, якія займаюцца контррэвалюцыйнай дзейнасцю і маюць праз сваякоў сувязь з буржуазна-памешчыцкай Польшчай. Прэзідыум сельсавета пастанавіў: «Прымаючы пад увагу, што Мікалай і Сямён Забела займаюцца контррэвалюцыйнай дзейнасцю, хадайнічаць праз Любанскі раённы выканаўчы камітэт і ОГПУ аб больш хуткім высяленні сям’і Забела з БССР, а на якая належыць іх зямлі арганізаваць калгас». Пад гэтым дакументам значацца подпісы сялян і некалькіх «адказных таварышаў». Здагадваліся яны, што па сутнасці справы падпісваліся пад смяротным прысудам для сваіх аднавяскоўцаў. Характэрнай рысай арыштаў 1930 і 1931 гадоў было тое, што многіх арыштаваных прыгаворвалі да высылкі ў глыбінныя тэрыторыі СССР. Тлумачыцца гэта тым, што да пачатку 1930-х не было пабудавана дастатковую колькасць лагераў. Хадайніцтва Асавецкага сельсавета аб канфіскацыі зямельнага маёмасцi, якая належыць сям’і Забела і перадачы яго калгасу «Вольная Праца» было разгледжана ў Сакратарыяце Любоньского раённага выканаўчага камітэта станоўча. Далей у справу ўступіла ОГПУ. Мікалай Сцяпанавіч Забела быў арыштаваны 18 чэрвеня 1930 г.. Яго прысудзілі да трох гадоў лагераў з адбываннем тэрміна ў пасёлку Чирковский, Уральскай вобласці. Далейшы лёс гэтага чалавека не вядомая. Сямён Іванавіч Забела таксама быў сасланы ў Ўральскую вобласць, але неўзабаве меру яго пакарання змянілі на вышэйшую. 2 стедзеня 1931 С.І. Забела быў расстраляны. Практычна адначасова са сваімі сваякамі быў арыштаваны і Фёдар Забела. Яму інкрымінавалі ўдзел у контррэвалюцыйнай антысавецкай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі». Усяго па гэтай справе было арыштавана 108 чалавек, сярод якіх былі акадэмікі беларускай Акадэміі навук В.Ластовский, Я.Лёсік, С.Некрашевич, наркам земляробства БССР Д.Прищепов, наркам народнай адукацыі БССР А.Балицкий, пісьменнікі М.Гарецкий, В. Дубоўка, Е.Пуща і многія іншыя. Усіх арыштаваных, у тым ліку і Фёдара Іванавіча, абвінавацілі ў працы на польскую выведку «дифензiву» і ў «ажыццяўленні арганізаванага шкодніцтва на культурным і ідэалагічным участках сацыялістычнага будаўніцтва, а гэтак жа ў правядзенні антысавецкай нацыяналістычнай агітацыі. 10 Красавіка 1931 года пастановай Калегіі ОГПУ Фёдар Забела быў прысуджаны да высылкі ў г. Елабуга Татарскай ССР, дзе і памёр у 1935 годзе. У эпоху «разьвянчаньня» культу асобы “правадыра народаў” Ф.І. Забела пасмяротна рэабілітавалі. Адбылося гэта ў 1957 годзе. Зрэшты, справа «Саюза вызвалення Беларусі» было не адзіным сфабрыкаванай АДПУ / НКВД. У траўні-верасні 1931 былі праведзены ў выкананне прысуды і па іншых «распрацаваным» і «выявіць» ОГПУ контррэвалюцыйную-шкодніцкую арганізацыям: «Працоўнай сялянскай партыі», «Прампартыi», «Саюзнай бюро РСДРП» (меншавікоў). Гэта «першыя ластаўкі» будучага татальнага тэрору рэжыму Сталіна супраць свайго народа, але яны згулялі злавесную ролю ў стварэнні ў БССР абстаноўкі ўсеагульнай падазронасці, даносчыка, паклёпу, пошукаў шкоднікаў і «ворагаў народа». За «неданясенне» таксама прадугледжвалася пакаранне. У канцы 1932 — пачатку 1933 НКВД сфабрыкаваная справа аб дзейнасці контррэвалюцыйнай кулацкай арганізацыі “Партыя вызвалення сялян», якая нібыта дзейнічала на тэрыторыі Пухавіцкага раёна. Па гэтым «справе» было арыштавана 110 мужчын. 2 Красавіка 1933 г. рашэннем «тройкі» 101 чалавек быў прысуджаны да расстрэлу. Прысуд быў прыведзены ў выкананне 6 Красавік 1933 у Мінску. Толькі ў кастрычніку 1956 года з-за адсутнасці складу злачынства ўсе 110 чалавек былі цалкам рэабілітаваныя. У першым квартале 1933 г. у БССР да вышэйшай меры пакарання і да 10 гадоў турэмнага зняволення былі прысуджаныя больш за 5,5 тысяч чалавек. Толькі «тройкі» НКВД БССР ў 1935 годзе асудзілі 8074 чалавек, а ў 1936 — 12371. У 1938 г. беларускія «чэкісты» праводзяць сумна вядомую «польскую аперацыю». Яшчэ з моманту заканчэння савецка-польскай вайны 1920 г. «польскі кантынгент» знаходзіўся ў савецкіх спецыяльных органаў на асаблівым уліку. Няўдалы для Савецкай Расіі вынік таго канфлікту прывёў да адкрытай канфрантацыі паміж «першай дзяржавай працоўных і сялян» і II Рэччу Паспалітай. Першай ахвярай гэтага супрацьстаяння сталі менавіта палякі, якія пражываюць у БССР і УССР. На думку многіх даследчыкаў «нацыянальныя аперацыі», якія НКВД праводзіў у 1937-1938 гг., Былі звязаны з пачуццём надыходзячай вайны і звязаным з гэтым жаданнем савецкага кіраўніцтва знішчыць міфічную “пятую калону” ў краіне. У сувязі з гэтым, найбольшую варожасць выклікалі менавіта асобы «польскага паходжання». Акрамя гэтага, савецкія ўлады імкнуліся ўсталяваць кантроль над усімі прыватнымі, ня санкцыянаваных дзяржавай кантактамі сваіх грамадзян з замежнымі краінамі. Менавіта з 1937-1938 гг. ў прытомнасць звычайных савецкіх грамадзян пачало свідраваць ўсведамленне небяспекі усялякіх кантактаў з замежжам. Па перапісу насельніцтва 1937 г. на тэрыторыі СССР пражывала 636220 палякаў, з якіх у УССР 417613, у БССР — 119881, у РСФСР — 92078 чалавек. У Савецкім Саюзе былі створаны польскія аўтаномныя раёны імя Ю.Мархлевского ва Украіне і Ф. Дзяржынскага ў савецкай Беларусі. Дарэчы, апошні з цэнтрам у Койданава (цяпер Дзяржынск), з’явіўся ў Менскай вобласці ў 1932 г. і быў своеасаблівай «савецкай Польшчай» на мяжы з «панскім дзяржавай», створаным Ю.Пілсудскага. На тэрыторыі польскіх раёнаў дзейнічалі школы, выдаваліся польскамоўныя часопісы, газеты і кнігі. Аднак, спачатку, у 1935 г. быў ліквідаваны польскі раён у УССР, а праз тры гады такая ж лёс напаткаў і «малую Польшчу» у БССР. У жніўні 1937 г. усе рэспубліканскія органы ўнутраных спраў атрымалі загад № 00485, а крыху пазней закрытае ліст з назвай «Аб фашысцкай-паўстанцкай, шпіёнскай, дыверсійнай, паражэнчую і тэрарыстычнай дзейнасці польскай выведкі ў СССР». Аўтары дакумента спрабавалі абгрунтаваць неабходнасць правядзення рэпрэсій супраць савецкіх грамадзян польскага паходжання тым, што большасць з гэтых людзей з’яўляюцца агентамі польскіх разведорганов, якія нібыта стварылі мноства шпіёнска-дыверсійных груп, дзейнасць якіх накіравана на дэстабілізацыю сітуацыі ў СССР. У загадзе № 00485 вызначаліся катэгорыі асоб, якія павінны былі быць арыштаваныя. Сярод іх вылучаліся: члены Польскай ваеннай арганізацыі (на самай справе, пав спыніла сваю дзейнасць яшчэ ў 1921 г.); былыя салдаты і афіцэры Войска Польскага, якія трапілі ў бальшавіцкі палон падчас савецка-польскай вайны 1920 г.; палітэмігранты; былыя члены польскіх палітычных партый; актыўная частка мясцовых нацыяналістычных і антысавецкіх элементаў польскіх раёнаў; перабежчыкі з Польшчы, незалежна ад часу пераходу іх на тэрыторыю СССР. Акрамя гэтага, мясцовыя органы НКВД адразу пачалі арыштоўваць асоб, якія ўваходзілі ў катэгорыю «консульскіх сувязяў», г. зн савецкіх грамадзян, якія мелі кантакты з прадстаўнікамі польскіх дыпламатычных устаноў. Нагадаю, у сталіцы  Беларусі Менску з 1924 г. дзейнічала Генеральнае консульства Польшчы. Будынак дыпламатычнага ўстановы знаходзіўся на вул. Савецкай, 84 (былой Захар’еўскай). У кастрычніку 1937 наркам Яжоў загадаў арыштаваць усіх савецкіх грамадзян, звязаных з дыпламатычнымі прадстаўніцтвамі Германіі, Японіі, Італіі і асабліва Польшчы. У архіве Камітэта дзяржаўнай бяспекі Беларусі сярод іншых захоўваецца следчая справа Вавжинца Іванавіча Радзишевского. Лёс гэтага чалавека заслугоўвае нашай увагі, таму што ярка дэманструе тое, праз што даводзілася прайсці “асобам польскага паходжання» у Саўдэпіі. Нарадзіўся гэты чалавек у 1895 г. на Віцебшчыне ў с. Бушанка. Як і кожны беларускі селянін ён займаўся земляробствам, а калі пачалася Першая сусветная вайна, Вавжинец Іванавіч паступіў на службу ў Рускую імператарскую войска, дзе служыў у 285-м пяхотным палку ў Нарве. Кастрычніцкія падзеі 1917 аказалі ўплыў на геапалітычныя змены на карце Еўропы, з якой адна за адной, зніклі Расейская, Нямецкая і Аўстра-Вугорская імперыі. Ім на змену прыйшлі новыя незалежныя дзяржавы, адной з якіх была Польшча. Неўзабаве пачалася савецка-польская вайна. Фронт рухаўся на ўсход. Вавжынец Радзiшэўскi ўступіў у атрад Булак-Балаховіча і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі. Пасля Рыжскай мірнай дамовы ў 1921 годзе застаўся на беларускай тэрыторыі, забытай да Польшчы, а яго жонка з дзецьмі ў Полацкім раёне. У 1923 г. ён вырашае адмовіцца ад польскага грамадзянства і нелегальна вяртаецца ў Беларусi. На мяжы чырвоныя памежнікі затрымліваюць былога польскага «жовнежа», але неўзабаве адпускаюць. Радзишевский вяртаецца да звыклай сялянскай працы. Хутка яго ўласнае гаспадарка дасягае даваенных паказчыкаў. Аднак праз 7 гадоў, у красавіку 1930-га ОГПУ арыштоўвае селяніна. Радзiшэўскага. абвінавацілі ў тым, што ў час савецка-польскай вайны, ён, нібыта, быў агентам польскай разведкі і паведамляў палякам аб перамяшчэнні частак Чырвонай арміі. Абвінавачвалі Вавжынца Іванавіча і ў тым, што ён ваяваў на баку Польшчы ў атрадах С.Булак-Балаховіча. Нарэшце, Радзiшэўскаму інкрымінавалася тое, што ён займаўся кантрабандай: «хадзіў» ў Польшчу і хаваў у сябе тых, што прыходзяць з таго боку кантрабандыстаў. Што казаць, у тыя не простыя гады сапраўды многія жыхары памежных з Польшчай беларускіх абласцей займаліся кантрабандай. Гэтаму спрыяла галеча, што панавала ў  Беларусі. Абвінавачванняў хапіла, каб Радзiшэўскага  асудзілі на зняволенне ў ГУЛАГу. Аднак, праз некалькі гадоў яму дазволілі вярнуцца ў Беларусь , у Аршанскі раён. Нарэшце, у канцы 1937 гэтага чалавека арыштавалі ў апошні раз. НКВД інкрымінавала Вавжынцу Іванавічу тое, што «ён ў 1935 г. перадаў польскаму консулу ў Менску шпіёнскія дадзеныя аб дыслакацыі і колькасці частак Чырвонай арміі ў Воршы». Ніхто нават не задавалася пытаннем, адкуль просты рабочы завода па вырабе цэглы мог атрымаць сакрэтную ваенную інфармацыю. Безумоўна, зразумела, што справа была «пашыта белымі ніткамі». Акрамя гэтага Вавжынца Іванавіча абвінавацілі ў тым, што ў «Ўшацкім памежным раёне ён стварыў дыверсійна-Паўстанцкі групу». Гэта тыповая фармулёўка, узятая з вышэй згаданага ліста наркама Яжова. У абвінаваўчым заключэнні было пазначана: «польскі шпіён — дыверсант». 20 лютага 1938 года Радзiшэўскага   расстралялі ў Менску. Месца яго пахавання да сённяшняга дня не вядома. У лістападзе 1959 ваенны трыбунал Беларускай ваеннай акругі пасмяротна рэабілітаваў гэтага чалавека. У дакуменце, які атрымалі блізкія, было паказана, што «справа спынена за недаказанасцю абвінавачванні». Такіх выдуманых судовых спраў супраць «польскіх шпіёнаў», «балахоўцаў», «кантрабандыстаў», «дыверсантаў» у 1937-1938 гг. ў Беларусi былі тысячы. Усяго ў ходзе “польскай аперацыі” за перыяд з 25 жніўня 1937 па 15 лістапада 1938 г. у БССР было асуджана 19931 чалавек, з якіх 17772 былі расстраляныя. Вось так «чэкісты» выконвалі загад Яжова аб барацьбе з «пятай калонай» ў савецкай Беларусі. Лёс Вавжынца Радзiшэўскага   падзялілі і многія беларусы, якія ў тым ці іншым сэнсе былі звязаны з Польшчай. Большасць з тых, хто стаў ахвярай «барацьбы НКУС з польскімі шпіёнамі» у 1950-х гадах будуць рэабілітаваныя, але бязвінна загубленых людзей гэта ўжо не ўваскрасіць. Вось толькі некаторыя эпізоды з гісторыі сталінскіх чыстак на тэрыторыі Беларусi ў 1930-х. Пра гэтыя жахі варта не забываць сучасным беларусам, бо людзі, якія забыліся памылкі мінулага, рызыкуюць паўтарыць іх у будучыні. А памяць пра ахвяраў сталінізму павінна жыць заўсёды.

Падзяліцца:

Каментары